Nie dlatego, że cisza jest niebezpieczna sama w sobie. Cisza nie krzyczy, nie rzuca kamieniami, nie pisze manifestów na murach. Cisza siedzi spokojnie. Patrzy. Oddycha. Nie bierze udziału w wyścigu, który wszyscy uznali za normalność.
I właśnie dlatego jest groźna.
System potrzebuje człowieka zajętego. Człowieka, który nie ma czasu zapytać, po co właściwie biegnie. Człowieka, który od rana do wieczora coś załatwia, produkuje, konsumuje, komentuje, udowadnia, nadrabia, poprawia, aktualizuje, reaguje. Człowieka, który żyje tak, jakby każda chwila bez działania była moralnym zaniedbaniem.
Cisza jest podejrzana, bo w ciszy człowiek zaczyna słyszeć siebie.
A kiedy człowiek zaczyna słyszeć siebie, może odkryć rzeczy bardzo niewygodne. Może odkryć, że praca, którą wykonuje, od dawna go nie karmi. Może odkryć, że rola, którą gra, została mu narzucona. Może odkryć, że całe lata próbował zasłużyć na uznanie ludzi, którzy sami nie wiedzieli, kim są.
Może odkryć, że nie chce już być trybikiem.
System nie musi być żadnym mrocznym spiskiem. Czasem systemem jest instytucja. Czasem środowisko. Czasem rodzina. Czasem własna głowa, w której zamieszkał głos mówiący: „musisz być kimś, musisz się wykazać, musisz zasłużyć”.
Najskuteczniejsze więzienia nie mają krat. Mają oczekiwania.
Człowiek w takim świecie bardzo szybko uczy się, że powinien być użyteczny. Że powinien pasować. Że powinien być „jakiś”: skuteczny, dyspozycyjny, produktywny, przewidywalny, wdzięczny, uśmiechnięty, elastyczny. Najlepiej jeszcze kreatywny, ale tylko w granicach regulaminu.
System lubi kreatywność pod warunkiem, że nie prowadzi do wolności.
Dlatego cisza bywa początkiem buntu. Nie tego widowiskowego, z transparentem i okrzykiem. Raczej cichego, głębokiego, wewnętrznego. Człowiek siada i mówi: „Nie. Nie będę już zdradzał siebie tylko po to, żeby pasować”.
To nie zawsze oznacza rewolucję zewnętrzną. Czasem człowiek nadal chodzi do tej samej pracy, mieszka w tym samym miejscu, rozmawia z tymi samymi ludźmi. Ale w środku coś się zmienia. Przestaje oddawać innym prawo do definiowania własnej wartości.
I to jest moment, którego system najbardziej się boi.
Bo człowiek, który odzyskuje siebie, staje się trudniejszy do prowadzenia na smyczy. Nie wystarczy mu już pochwała. Nie przeraża go tak bardzo brak uznania. Nie biegnie za każdym bodźcem. Nie zgadza się na wszystko tylko dlatego, że „tak trzeba”.
Cisza pozwala zobaczyć, jak wiele naszego życia nie było naprawdę nasze.
Ile decyzji podjęliśmy ze strachu. Ile ambicji odziedziczyliśmy po cudzych oczekiwaniach. Ile razy mówiliśmy „tak”, gdy całe ciało szeptało „nie”. Ile razy udawaliśmy zaangażowanie, choć dusza siedziała pod stołem i cicho pakowała walizkę.
System tłamsi człowieka nie zawsze przemocą. Częściej robi to hałasem.
Hałasem obowiązków. Hałasem informacji. Hałasem porównań. Hałasem cudzych sukcesów. Hałasem porad, jak stać się lepszą wersją siebie, nawet jeśli stara wersja siebie błaga tylko o chwilę spokoju.
A przecież może wcale nie potrzebujesz kolejnej wersji siebie. Może potrzebujesz wrócić do tej pierwszej, zapomnianej, prawdziwszej. Do człowieka, który jeszcze nie musiał niczego udowadniać.
Cisza nie rozwiązuje wszystkich problemów. Nie zapłaci rachunków, nie napisze za nas wypowiedzenia, nie naprawi relacji, nie wymaże rozczarowań. Ale cisza robi coś innego. Oddaje człowiekowi kontakt z samym sobą.
A bez tego kontaktu można przeżyć całe życie bardzo poprawnie i bardzo obco.
Można mieć stanowisko, obowiązki, certyfikaty, plan dnia, listę zadań, opinię człowieka odpowiedzialnego — i jednocześnie nie mieć siebie.
Dlatego warto czasem wyłączyć hałas. Odłożyć telefon. Zamknąć drzwi. Usiąść. Nie robić nic. Nie dlatego, że nic nie ma znaczenia. Właśnie dlatego, że coś ma znaczenie.
W ciszy człowiek może usłyszeć pytanie, przed którym uciekał latami:
Czy to naprawdę moje życie?
System nie chce, żebyś zadawał to pytanie. Bo od tego pytania zaczyna się przemiana.
A Pracownia Przemian zaczyna się właśnie tam, gdzie człowiek przestaje automatycznie wykonywać cudzy scenariusz i po raz pierwszy od dawna pyta samego siebie:
Dokąd ja właściwie idę?
